Llunio’r Cynllun i Wireddu ein Gweledigaeth a’n Strategaeth Ynni

Categorïau:
Sectorau

Yr wythnos diwethaf, cyflwynwyd ein cyfres o nodweddion Ynni a Chynaliadwyedd gyda throsolwg o’r heriau sydd o’n blaenau o ran creu rhanbarth allyriadau carbon sero-net erbyn 2050 – a’r cyfleoedd economaidd a chymdeithasol enfawr y gellir achub arnynt os gallwn gyflawni ein nodau. Mae maint a chyflymder y trawsnewid tuag at y nodau hyn yn anhygoel, gyda mentrau a rhaglenni newydd yn dod i’r amlwg bron bob dydd. Hyd yn oed yn ystod yr wythnos ddiwethaf, mae Dŵr Cymru wedi cyhoeddi ei gynlluniau i sicrhau allyriadau sero-net erbyn 2040; ac agorodd y Canghellor Rishi Sunak Fanc Seilwaith newydd y DU, gan sicrhau bod biliynau o bunnoedd ar gael i fusnesau a chymunedau’r DU sy’n cefnogi twf lleol ac yn mynd i’r afael â newid yn yr hinsawdd. Mae’r dyfodol eisoes wedi dechrau; ac mae Prifddinas-Ranbarth Caerdydd (P-RC) yn rhoi’r cynllun gweithredu ar waith a fydd yn ein gosod o flaen yr oes newydd hon.

“Mae’r dyfodol eisoes wedi dechrau ac mae P-RC yn rhoi cynllun gweithredu ar waith ar gyfer yr oes newydd hon”

Ym mis Chwefror eleni, cychwynnwyd ar daith datgarboneiddio a chynaliadwyedd Prifddinas-Ranbarth Caerdydd o ddifrif, gan ddadorchuddio ein Gweledigaeth a’n Strategaeth Ynni: partneriaeth arloesol rhwng P-RC a Gwasanaeth Ynni Llywodraeth Cymru (GYLlC), sy’n ymrwymedig i drawsnewid y ffordd y caiff ynni ei gynhyrchu, ei gludo a’i ddefnyddio yn Ne-ddwyrain Cymru – gan ganolbwyntio ar wneud y newidiadau sylweddol sy’n hanfodol i gyflawni ein targedau di-garbon erbyn 2050.  Bydd y newidiadau hynny’n effeithio ar bob agwedd ar ein bywydau, gyda Kellie Beirne, Cyfarwyddwr Bargen Ddinesig Prifddinas-Ranbarth Caerdydd, yn gweld y trawsnewid hwn fel rhan bwysig o wella iechyd a lles ym mhob cymuned ar draws y rhanbarth, yn ogystal â chefnogi newid teg i economi twf glân sy’n diogelu’r amgylchedd ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol , gyda Kellie yn pwysleisio bod “yr opsiynau a’r dewisiadau a roddwyd o’n blaenau wedi bod yn llwm a bod consensws ar draws y rhanbarth bod angen gwneud penderfyniadau nawr”.

“Bydd y cynllun sy’n dod i’r amlwg yn cwmpasu’r Blaenoriaethau Gweithredu ar gyfer y rhanbarth”

Bydd y cynllun sy’n datblygu o’r penderfyniadau hynny yn cwmpasu’r ‘Blaenoriaethau Gweithredu’ cyntaf ar gyfer y rhanbarth, gan gydnabod nodweddion rhyng-gysylltiedig argyfwng yr hinsawdd, y twf isel hanesyddol ynghyd a’r ysgogiad i adeiladu’n ôl yn well – ac yn wyrddach. Mae llawer o’r cynllun hwnnw eisoes wedi’i adlewyrchu yn y ‘gofynion a’r canlyniadau’ sydd wedi’u hymgorffori ym mhrosbectws buddsoddi Llewyrch i’n Lle P-RC, sy’n dangos y potensial ar gyfer rhaglen drawsnewidiol o weithgarwch sy’n cynnig “y cyfle i adeiladu ar asedau cynhyrchu ynni naturiol unigryw’r rhanbarth – a defnyddio cryfder ein sylfaen weithgynhyrchu bresennol fel sbardun ar gyfer trosglwyddo i economi hydrogen, gan greu nifer o hybiau Twf Glân”, yn ôl Huw David, Aelod Rhanbarthol Bwrdd Cabinet Rhanbarthol P-RC sy’n gyfrifol am yr amgylchedd, ansawdd yr aer a thrafnidiaeth gynaliadwy.

 

 “Y potensial i greu 75,000 o swyddi a chynnydd o £7.2bn mewn GYC ar draws P-RC”

Mae data is-ranbarthol BEIS ar gyfer 2019 yn rhoi hygrededd i optimistiaeth ofalus Huw David – sy’n dangos y gallai datgarboneiddio greu 75,000 o swyddi a chynnydd o £7.2bn mewn Gwerth Ychwanegol Crynswth ar draws P-RC. Sut gellir cyflawni twf economaidd mor ddramatig? Yr ateb yw’r ffaith bod ein rhanbarth yn defnyddio 33 awr terawatt bob blwyddyn trwy wres, trydan, trafnidiaeth a thanwydd. I roi hyn mewn persbectif, mae Canolbarth Cymru yn defnyddio 5 awr terawatt – sy’n dangos yn glir y bwrlwm gweithgarwch economaidd a defnyddwyr ar draws P-RC. Dim ond un rhan o chwech o’r gweithgarwch hwn sy’n dod o ynni adnewyddadwy (trydan yn bennaf) a byddai’r dasg o ddatgarboneiddio’r pum chweched dosbarth sy’n weddill (ar gost o £8.2 biliwn) yn creu’r swyddi ychwanegol hynny ac yn cynyddu GYC.

Colofnau ar gyfer Cynllun Gweithredu

I roi’r her hon yn ei chyd-destun, er mwyn cyrraedd y targedau, mae angen i P-RC sicrhau gostyngiad o 55% mewn allyriadau o’i system ynni erbyn 2035 – y gellir ei gyflawni trwy ostyngiad o 51% mewn gwres a phŵer domestig, gostyngiad o 54% yn y sectorau masnachol a diwydiannol a gostyngiad o 60% mewn allyriadau trafnidiaeth ffyrdd. Mae cynllun gweithredu yn cael ei greu ar hyn o bryd i gyflawni’r targedau hyn, gyda cholofnau posibl allweddol eisoes ar waith, gan gynnwys:

Prosbectws Buddsoddi newydd P-RC – Llewyrch i’n Lle:Mae hwn yn cynnwys cynigion sy’n canolbwyntio ar ôl-ffitio domestig a masnachol, cynhyrchu hydrogen a harneisio ynni’r llanw.

Cenhadaeth Ynni a Ariennir trwy’r Gronfa Her: Mae P-RC wedi llwyddo i arloesi dull Cronfa Her blaengar sy’n ymateb yn uniongyrchol i broblemau a achosir gan ffactorau cymdeithasol ac ymddygiadol – ac mae ganddi’r ‘templed profedig’ i ddatblygu Cenhadaeth Ynni sy’n gallu mynd i’r afael â llu o heriau ynni.

Cysoni â Chynllun 10 Pwynt Llywodraeth y DU: Mae “Cynllun 10 Pwynt ar gyfer Chwyldro Diwydiannol Gwyrdd” diweddar Llywodraeth y DU yn cynnig cyfle i P-RC gysoni ag ymchwil a datblygu a buddsoddiadau seilwaith ehangach, wrth ddilyn ysbryd defnyddio ynni carbon isel fel galluogwr adfywio economaidd, i gynhyrchu incwm rhanbarthol ‘glân’ sy’n diogelu ein hamgylchedd.

Arloesi: Mae technolegau ynni carbon isel newydd yn prysur ddatblygu – gan ein galluogi i helpu cymunedau ar draws P-RC, trwy raglenni megis y Fenter Byw yn Glyfar a phrosiectau ‘seiliedig ar leoedd ac anghenion’ Arddangoswyr Llywodraeth Cymru a all ein gwneud yn ‘sbardun newid’, yn enwedig o ran trafnidiaeth carbon isel.

Ailgodi’n Gryfach:Mae ein hamcanion ‘Ailgodi’n Gryfach, sydd eisoes yn un o’r meysydd blaenoriaeth allweddol ‘5 am 5’ ar gyfer P-RC, yn rhoi pwyslais cryf ar ymgorffori gofynion ynni yn ein cynlluniau gweithgarwch.

Datblygu tuag at CBC: Yn naturiol, mae ein datblygiad tuag at lywodraethu economaidd rhanbarthol yn creu cyfleoedd ar gyfer buddsoddiad cyhoeddus rhanbarthol ar raddfa ehangach, ar gyfer ymchwil a datblygu, seilwaith, y Gronfa Ffyniant a Rennir newydd, y Gronfa Chwyldro Diwydiannol Gwyrdd gwerth £12bn ac ar gyfer Strategaeth Ddiwydiannol ddiwygiedig.

Strategaeth Trafnidiaeth:Mae ein Strategaeth Tacsis LEV MetroPlus, ein rhaglen gaffael ULEV gwerth £1.3 miliwn, ein hastudiaeth ranbarthol o ddichonoldeb bysus trydan a’n rhaglenni trafnidiaeth lleol eraill oll yn cynnwys elfen o leihau carbon a datblygu ynni craidd.

Ymgysylltu Parhaus: Mae angen cyfathrebu parhaus ac ymgysylltu argyhoeddiadol i newid ymddygiad – a bydd ein strategaeth ymgysylltu eang yn parhau i ganolbwyntio ar ddatblygu tystiolaeth sy’n seiliedig ar ddata sy’n dangos y bydd Gweledigaeth Ynni P-RC yn creu mwy o GYC a swyddi net na sefyllfa ‘busnes fel arfer’.

Yn ysbryd yr ymgysylltiad hwnnw sy’n seiliedig ar dystiolaeth, gofynnwyd i Rob O’Dwyer, Pennaeth Seilwaith P-RC, roi’r wybodaeth ddiweddaraf i ni am y camau a gymerwyd dros y misoedd diwethaf ers cyhoeddi’r Weledigaeth a’r Strategaeth Ynni…

Cynnydd ein Cynllun

“Gan weithio mewn partneriaeth â GYLlC a’r Ymddiriedolaeth Garbon, rydym wedi treulio’r 18 mis diwethaf yn casglu llawer iawn o ddata ac wedi creu Grŵp Llywio Strategol y mae ei aelodau wedi’u dewis o blith unigolion ar draws y rhanbarth, sy’n cynrychioli sefydliadau megis Clwstwr Diwydiannol De Cymru a Chyfoeth Naturiol Cymru yn ogystal â’r awdurdodau lleol, i adolygu’r holl wybodaeth sydd gennym bellach ar flaenau ein bysedd,” esboniodd Rob. “Bydd y grŵp llywio hwn yn goruchwylio’r gwaith o ddatblygu a gweithredu ein strategaeth. Y tu hwnt i hynny, rydym hefyd wedi sefydlu pedair ffrwd gritigol sy’n sail i’r grŵp llywio – wedi’u ffurfio o arbenigwyr yn y sectorau Trafnidiaeth, Diwydiannol a Masnachol, Ynni Adnewyddadwy a Domestig – ac rydym bellach wrthi’n cysoni ein dadansoddiad strategol o’r brig i lawr gydag adroddiadau o’r gwaelod i fyny am y gweithgarwch sy’n digwydd ar hyn o bryd ar lawr gwlad yn y sector cyhoeddus a’r sector preifat.

“Grŵp Llywio Strategol wedi’i gyfeirio gan arbenigwyr yn y sectorau Trafnidiaeth, Diwydiannol a Masnachol, Adnewyddadwy a Domestig” 

“Ar hyn o bryd rydym yn cynnal cyfres o weithdai thematig ym mhob un o’r pedair ffrwd i nodi’r llwybrau ymlaen a’r rhestrau hir o gamau gweithredu ac ymyriadau a fydd yn ein helpu i wireddu ein gweledigaeth gyffredin. Gall y camau hynny gynnwys prosiectau a rhaglenni cyfalaf traddodiadol, ond gallent hefyd nodi’r angen am ymchwil a datblygu, datblygu prosiectau, rhaglenni addysg, datblygu’r gadwyn gyflenwi neu lobïo am newid polisi. Ein bwriad yw cyfuno hyn i gyd mewn cynllun gweithredu cydlynol, wedi’i gostio ar gyfer De-ddwyrain Cymru sy’n gallu denu lefelau priodol o fuddsoddiad.

 

“Mae angen buddsoddiad cychwynnol o £8.6bn arnom i gyrraedd ein nodau ar gyfer 2035”

“Yn y pen draw, bydd ein cynllun yn cynnwys cyfres o ymyriadau i sicrhau ein bod ar y trywydd iawn i leihau allyriadau o’n system ynni 55% erbyn 2035 a sero-net erbyn 2050.

Bydd angen gwariant o £8.6 biliwn i wireddu ein gweledigaeth ynni erbyn 2035. Caiff y gost hon ei gwrthbwyso gan y potensial i greu dros 70,000 o swyddi yn y sectorau trydan a gwresogi a thros £7 biliwn o GYC ychwanegol. Er mwyn paratoi cynllun o’r maint hwn byddwn yn gweithio mewn partneriaeth â Flexis Wales, cydweithrediad prifysgol a fydd yn darparu ar gyfer ymchwil a datblygu cynnar yn y rhanbarth a’r parthau arddangos.

 

“Mae cyfleoedd ar unwaith wrth gwrs, rhai ohonynt eisoes wedi’u cynnwys yn ein Prosbectws Ynni manwl ac ym Mhrosbectws Buddsoddi ehangach P-RC – Llewyrch i’n Lle. Rydym wedi lansio ein Cronfa Her ar thema Datgarboneiddio, sy’n canolbwyntio ar greu fflyd ganolog carbon niwtral ar gyfer pob un o’r deg awdurdod lleol; ac rydym yn gweithio gyda phartneriaid awdurdodau lleol, Prifysgol Caerdydd a’r Rhwydwaith Trosglwyddo Gwybodaeth i gwmpasu llawer mwy o gynigion a arweinir gan her. Mae’r Heriau hyn yn ffyrdd effeithiol o ysgogi atebion arloesol gyda’r buddion mwyaf posibl, a’r cyfle i ehangu ateb yn gyflym unwaith y bydd wedi’i brofi.”

 

“Mae’r Cronfeydd Her yn ysgogi atebion arloesol sy’n sicrhau’r buddion mwyaf posibl”

 

Mae blaenoriaethau gweithredu ynni uniongyrchol yn cael eu llywio ar hyn o bryd gan gefnogaeth barhaus gan Wasanaeth Ynni Llywodraeth Cymru, yr Ymddiriedolaeth Garbon, Grŵp Llywio Ynni P-RC a phartneriaid fel Flexis a CS Connected. Mae cyfleoedd cynnar yn canolbwyntio ar y canlynol:

Datgarboneiddio Trafnidiaeth – Metro Plus, Metro Central, ULEV P-RC a chynlluniau ‘rhoi cynnig arni cyn prynu’, rôl InFuSe wrth feithrin gallu arloesi o fewn gwasanaethau cyhoeddus a Her Fflyd LEV a’r potensial o ran cronfa arddangos hydrogen;

Datgarboneiddio Masnachol a Diwydiannol – darpariaeth ynni ar gyfer clystyrau ymchwil a datblygu, datblygu Prosiect Prototeip Ymasiad Niwclear STEP, datblygu gallu’r rhanbarth i ddarparu ar gyfer Gigaffatri a chefnogi gwaith SWIC;

Domestig – paratoi achos busnes ar ffurf cais ar gyfer cwmpasu Rhaglen Ôl-ffitio Domestig wedi’i hoptimeiddio ar draws y rhanbarth a defnyddio’r gronfa her adeiladu cyfoeth leol i ddatblygu cynnig ôl-ffitio domestig y sector preifat;

Ynni Adnewyddadwy – datblygu’r fframwaith ar gyfer cynlluniau cynhyrchu ynni lleol a chymorth ar gyfer hysbysiad LlC-PIN ar gyfer prosiectau datblygu ynni’r llanw a allai gysylltu â llawer o’r mentrau ehangach a nodir uchod.

“Rydym yn cael sgyrsiau calonogol iawn trwy sianeli eraill hefyd, ynglŷn â photensial am ddatgarboneiddio trwy sefydlu Porthladd Rhydd yn ein rhanbarth; yn ogystal â’r posibilrwydd y bydd Coleg Pen-y-bont ar Ogwr yn dod yn ganolfan ar gyfer cwricwlwm sgiliau economi werdd – ac rydym hefyd wedi gweithio gyda Bro Morgannwg i wneud cais trwy Raglen STEPS Llywodraeth y DU ar gyfer gwaith ymasiad niwclear peilot yng Ngorsaf Bŵer Aberddawan. Mae gan ein cais nodwedd sy’n ei gwahanu o’r lleill gan y byddai’n pweru Gigaffatri Ddigidol ar gyfer y rhanbarth, yn ogystal â darparu ynni di-garbon i’r grid ac roeddem yn falch iawn o glywed yr wythnos diwethaf bod safle Gorsaf Bŵer Aberddawan wedi cyrraedd y rhestr fer gan Asiantaeth Ynni Atomig y DU fel un o 15 safle a ffefrir yn y DU. Rydym hefyd wedi cyflwyno Datganiad o Ddiddordeb i greu morlyn llanw yn Aberddawan, gan fod ei nodweddion daearyddol a daearegol yn berffaith ar gyfer y math hwnnw o gyfleuster – dyma’r math o feddwl sydd bellach ei angen i achub ar yr holl gyfleoedd sydd ar gael.

 

“Efallai mai Asiantaeth Ynni P-RC yw’r datblygiad allweddol nesaf”

 

Gyda P-RC eisoes wedi cofrestru i fod yn COP26 am y pythefnos llawn ym mis Tachwedd – a hefyd wrthi’n ystyried ymuno â’r fenter Race to Zero fel ein haddewid COP 26 – bu’r misoedd diwethaf yn gyfnod dwys o weithgarwch, gyda ffocws diysgog ar wneud y gorau o’r foment unigryw hon.

 

“Yn anad dim, mae angen i ni nodi cam nesaf y strwythur llywodraethu yn gyflym, i sefydlu strategaeth ynni ranbarthol a gwneud iddo ddigwydd,” pwysleisiodd Rob.

 

“Dydyn ni ddim yn gwybod yn union ar hyn o bryd sut olwg fydd arni, ond rydym wedi meincnodi ledled y DU ac wedi cael llawer o sgyrsiau goleuol, yn enwedig â Manceinion, lle maen nhw wedi rhoi Asiantaeth Ynni bwrpasol ar waith i gyflawni popeth.  Mae’n ddigon posibl mai Asiantaeth Ynni P-RC sy’n cymryd cyfrifoldeb am strategaeth lefel uchel a’r ddarpariaeth ymarferol ar draws y pedair ffrwd fyddai’r datblygiad allweddol nesaf.”

Rhannu:

Newyddion Cysylltiedig

Mewn cyfnod pan mae ein cyfrifoldebau a’n heriau amgylcheddol yn bwysicach nag erioed, mae Cynghrair Hinsawdd Busnes De-ddwyrain Cymru (Cynghrair Hinsawdd DDdC) wedi dod i’r amlwg gyda dull blaengar sy’n ymroddedig i hyrwyddo cynaliadwyedd a chyflymu’r llwybr tuag at gyflawni allyriadau sero-net.

Tanysgrifiad i'r cylchlythyr

Os hoffech dderbyn copïau o'n cylchlythyrau, cwblhewch y ffurflen gyda'ch manylion isod.

Skip to content