Y Llwybr ar gyfer Datblygu ein Sector Ynni Hydrogen

Categorïau:
Sectorau

Gall Cymru fel gwlad hawlio lle arbennig yn yr economi hydrogen, gyda’r gell danwydd yn cael ei dyfeisio yn 1842 gan neb llai na William Grove o Abertawe. Mae’n bosibl bod Syr William (fel y daeth maes o law) heb lawer o feddwl o’n dibyniaeth ar lo, olew a nwy dros y 180 mlynedd diwethaf – ac mae’n debyg y byddai’n rhaid iddo hefyd dderbyn bod darlun 2050 o economi wedi ei datgarboneiddio yn debygol o gynnwys cymysgedd o wahanol ynni yn gweithio mewn cytgord i ddiwallu anghenion niferus unigolion, cymunedau, diwydiannau a seilwaith.  Ond, mae un peth yn sicr, mae’n siŵr y bydd Hydrogen carbon isel yn nodwedd bwysig yn y darlun hwnnw, gan fod ei botensial i leihau allyriadau Nwyon Tŷ Gwydr yn cael ei gydnabod fwyfwy gan Lywodraethau ledled y byd; ac mae eisoes yn cael ei grybwyll fel conglfaen yng Nghynllun Cyflawni Carbon Isel (CCCI) Llywodraeth Cymru sydd i’w ddadlennu ym mis Tachwedd 2021.

“Un o gonglfeini allweddol Cynllun Cyflawni Carbon Isel Llywodraeth Cymru – gyda chynigion arloesol ar gyfer ceir, bysiau a threnau ar draws P-RC”

Bydd y CCCI hir ddisgwyliedig yn adeiladu ar gyfeiriad adroddiad Llywodraeth Cymru a gyhoeddwyd ym mis Ionawr 2021 ac a ddiweddarwyd ym mis Ebrill, a oedd i bob pwrpas yn nodi llwybr ar gyfer datblygu’r sector ynni hydrogen fel elfen hanfodol yn ein trawsnewidiad tuag at sero net – gan chwarae rhan ganolog mewn gweithgareddau hyd at 2025, sy’n canolbwyntio ar gamau gweithredu tymor byr tra’n dechrau cynllunio ar gyfer prosiectau ar raddfa fwy yn y tymor canolig i’r hirdymor.

Mae P-RC eisoes wedi dechrau’r daith H2 – fel cartref i gynigion arloesol ar gyfer defnyddio hydrogen fel y celloedd tanwydd ar gyfer ceir, bysiau a threnau yn ein rhanbarth.  Ac yn wir, mae’n ddigon posibl y bydd de-ddwyrain Cymru ar flaen y gad o ran creu marchnad gynnar ar gyfer ynni sy’n cael ei bweru gan hydrogen, datblygu cyfleoedd hydrogen ‘seiliedig ar leoedd’ ar draws y rhanbarth yn ogystal â chymryd yr awenau yn y gwaith hanfodol o wneud gwaith ailosod i bob cartref, yn barod i dderbyn yr ynni glân a chynaliadwy hwn.

Y Llwybr Hydrogen Arfaethedig

Mae’r llwybr hydrogen hwn ar gyfer P-RC a gweddill Cymru wedi’i adeiladu o gylch deg amcan allweddol, pob un â’r nod o greu momentwm yn sector hydrogen Cymru a gosod y sylfeini ar gyfer defnyddio cynyddu graddfa a datblygiad masnachol o ddiwedd y 2020au.

 

Mae’r amcanion yn cwmpasu’r cyflenwad hydrogen a’r defnydd yn y pen draw, gan ganolbwyntio ar gyfleoedd tymor byr lle mae’r achos masnachol wedi’i ddatblygu’n fwy, gyda meysydd gweithgarwch sy’n cynnwys:

 

  1. Defnyddio 200 o fysiau celloedd tanwydd mewn trefi, dinasoedd neu ranbarthau yng Nghymru. Mae bysiau celloedd tanwydd eisoes wedi’u treialu ledled y gwledydd hyn ac mae’r dechnoleg yn barod i’w defnyddio mewn fflydoedd mwy, a fydd yn gallu elwa ar arbedion maint. Bydd y fenter hon yn creu galw cyson am hydrogen carbon isel ac yn helpu P-RC a Chymru i gyrraedd eu targed i bob bws fod yn ddi-allyriad erbyn 2028.

 

  1. Sefydlu P-RC a Chymru fel marchnad gynnar ar gyfer cerbydau celloedd tanwydd masnachol. Mae faniau a thryciau celloedd tanwydd hydrogen ar gam datblygu cynharach na bysiau, ond mae mentrau i gydlynu’r galw amdanynt eisoes ar waith ar lefel y Deyrnas Gyfunol. Mae’r rhain yn cynnwys cynlluniau i ddatblygu manylebau safonol ar gyfer cerbydau y gellir eu prynu ar raddfa a fydd yn denu gweithgynhyrchwyr cerbydau i ddod â faniau celloedd tanwydd a thryciau i farchnad y DG. Bydd ymgysylltu â’r mentrau hyn yn helpu i ddod â faniau a thryciau di-allyriadau i’n rhanbarth yn gynt ac i baratoi at eu defnyddio’n fasnachol ar raddfa fawr – a ddisgwylir o 2027 ymlaen.

 

  1. Cefnogi gweithgynhyrchwyr cerbydau fel Riversimple, dylunydd a gwneuthurwr cerbydau trydan celloedd tanwydd yn Sir Fynwy. Mae’r cwmni chwyldroadol hwn yn datblygu car celloedd tanwydd hydrogen dwy sedd ac mae’n chwilio am nifer o safleoedd ‘lleol’ i weithgynhyrchu’r cerbyd o 2022/23. Byddwn yn ymchwilio’n fanylach i fusnes Riversimple yn ddiweddarach yn y gyfres hon, i ddarganfod y potensial ar gyfer graddfa a chyflogaeth yn y sector gweithgynhyrchu celloedd tanwydd.

 

  1. Denu cyfunwyr cerbydau i Gymru. Ar hyn o bryd mae diffyg opsiynau cerbydau celloedd tanwydd a gynigir gan weithgynhyrchwyr cerbydau – sy’n rhoi cyfle i gyfunwyr cerbydau sy’n gallu trosi cerbydau disel neu drydan batri presennol yn gerbydau tanwydd deuol hydrogen neu gerbydau sy’n ymestyn ystod celloedd tanwydd.  Mae Rob O’Dwyer, Pennaeth Seilwaith P-RC, eisoes wedi nodi bod hydrogen yn perfformio’n well fel tanwydd mewn topograffeg fynyddig, tra bod trydan yn sgorio’n uwch ar dir mwy gwastad, felly byddai cydlynu galwadau am gerbydau o’r fath lle nad yw trydan batri pur yn addas, o fewn fflydoedd sector cyhoeddus Cymru, yn anfon neges glir i’r farchnad o’r potensial am archebion ar raddfa ddigonol i ddenu cyfunwyr cerbydau i sefydlu canolfannau yn ein rhanbarth, gan arwain at gyfleoedd gwaith gwerthfawr.

 

  1. Defnyddio trenau celloedd tanwydd. Byddai disodli trenau diesel gyda threnau celloedd tanwydd hydrogen yn rhoi ateb datgarboneiddio i’n rhanbarth. Mae hyn yn ganolog i’n Gweledigaeth Teithwyr Rheilffyrdd, gyda gorchmynion am gerbydau trên yn y dyfodol yn gydnaws â tharged Llywodraeth y DG ar gyfer dim trenau disel yn unig erbyn 2040 a tharged ehangach Sero Net 2050.

 

  1. Sefydlu o leiaf un safle cynhyrchu hydrogen adnewyddadwy o 10+ MW erbyn 2023/24. Gellir datblygu’r achos busnes dros gynhyrchu hydrogen adnewyddadwy lleol os oes digon o alw am hydrogen carbon isel o’r sector trafnidiaeth – gan roi cyfle i Gymru gael un neu fwy o safleoedd cynhyrchu hydrogen 10 MW.

 

  1. Cwmpasu safleoedd cynhyrchu hydrogen ar raddfa fawr. Mae hydrogen yn darparu llwybr at ddatgarboneiddio ar gyfer llawer o sectorau anodd eu datgarboneiddio – ac o ystyried yr amser sydd ei angen i ddatblygu cynhyrchu hydrogen ar raddfa, mae angen dechrau cynllunio cyfleusterau cynhyrchu a darparu carbon isel/hydrogen adnewyddadwy ochr yn ochr â defnyddio’r cyfleusterau ar raddfa lai cychwynnol.

 

  1. Cefnogi datgarboneiddio diwydiannol drwy ddatblygu sgiliau ac Ymchwil a Datblygu. Mae angen ymchwil a datblygu pellach i’r ffordd orau i’n clystyrau diwydiannol ddatgarboneiddio – a bwlch sgiliau ar gyfer pontio ar gyfer newid tanwydd diwydiannol a’r defnydd ehangach o hydrogen fel tanwydd i ddiwydiant. Mae hyn yn gyfle i’n rhanbarth ddatblygu arbenigedd datgarboneiddio diwydiannol – ac allforio’r sgiliau hynny a hyfforddiant cysylltiedig i glystyrau diwydiannol eraill. Fel y dywed David Jukes, Cyfarwyddwr Datblygu Rhaglenni Costain Group plc a ffigwr blaenllaw yng Nghlwstwr Diwydiannol De Cymru: “Gallwn naill ai ddatgarboneiddio neu gael ein datgarboneiddio”, gyda’r opsiwn blaenorol yn cyflwyno manteision economaidd mawr gwerth biliynau o bunnoedd i Brifddinas-Ranbarth Caerdydd.

 

  1. Cefnogi prosiectau lleol a dulliau sy’n seiliedig ar leoedd. Mae datblygu prosiectau hydrogen yn creu cyfleoedd i ymgysylltu â’r gymuned ehangach drwy athroniaeth P-RC sy’n seiliedig ar leoedd a chronfa her – gan helpu i ddod â ffyniant mwy cynhwysol i nifer fwy o gymunedau yn ein rhanbarth.

 

  1. Ymgysylltu parhaus â mentrau hydrogen eraill. Mae amrywiaeth o fentrau hydrogen presennol a fydd yn datblygu’r sector hydrogen ymhellach yn ein rhanbarth, gan ddod â chyfleoedd i ddenu buddsoddiad mewn gweithfeydd gweithgynhyrchu/gwasanaethau ar gyfer offer sy’n cael eu gyrru gan hydrogen, manteisio ar y sylfaen sgiliau bresennol a chefnogi twf busnesau bach a chanolig brodorol wrth iddynt arallgyfeirio i weithgareddau hydrogen drwy’r gadwyn werth ar ei hyd.

 

Gwireddu’r Weledigaeth Hydrogen ar Draws ein Rhanbarth

Mae lefel gyffredinol treialon y byd go iawn a’r defnydd o hydrogen mewn cymwysiadau ynni yn ein rhanbarth a Chymru gyfan yn parhau’n gymharol isel.  Nid yw’r sector ynni hydrogen wedi’i fasnacheiddio’n llawn eto, gyda’r rhan fwyaf o brosiectau a sefydlwyd dros y pump i ddeng mlynedd diwethaf fel arfer yn dibynnu’n drwm ar gyllid cyhoeddus.

Y ras i sero erbyn 2050 yw’r catalydd sydd ar fin newid hynny i gyd – ac mae De Cymru yn gartref i nifer sylweddol o sefydliadau sydd â diddordeb ac arbenigedd mewn technolegau hydrogen a chelloedd tanwydd, gan gynnwys canolfannau academaidd ac ymchwil, sefydliadau diwydiannol mawr a chwmnïau newydd arloesol.  Bu sawl prosiect arddangos cyn-fasnachol sy’n cynnwys hydrogen mewn ceisiadau ynni yng Nghymru dros nifer o flynyddoedd, ac mae’r llif o gyfleoedd posibl wedi ehangu’n sylweddol yn ystod y misoedd diwethaf – gyda’r ystod o brosiectau a dyfnder y profiad hydrogen presennol yn darparu sylfaen gadarn ar gyfer datblygu ceisiadau ynni ymhellach.

“Mae cydweithio rhwng BBaChau, y byd academaidd a chlystyrau diwydiannol yn hollbwysig”

Mae Prifddinas-Ranbarth Caerdydd wedi meithrin enw da am ei brosiectau a’i chyfleusterau ymchwil a datblygu hydrogen sy’n arwain y byd, gyda’r Tyrbin Nwy ym Mhrifysgol Caerdydd a Chanolfan Hydrogen Prifysgol De Cymru yn cynnal ymchwil eang i hydrogen a meysydd cysylltiedig.  Mae’r rhanbarth hefyd yn gartref i fusnesau bach a chanolig fel Riversimple a Huxtec (yr ymgynghoriaeth peirianneg yn Nhrecelyn sy’n canolbwyntio ar gynaliadwyedd a thechnolegau carbon isel, gyda phwyslais arbennig ar gelloedd tanwydd hydrogen).

Bydd sefydlu Clwstwr Diwydiannol De Cymru (CDDC) yn ddiweddar, y Grŵp Cyfeirio Hydrogen (a sefydlwyd gan Lywodraeth Cymru) a HyCymru (cymdeithas fasnach economi hydrogen Cymru) ond yn cynyddu’r cydweithio, y gyfran o wybodaeth a’r arloesedd yn ein rhanbarth yn y sector cynyddol hwn – yn enwedig gan fod ein rhanbarth hefyd yn elwa ar arbenigedd wrth gynhyrchu storio, cludo a defnyddio hydrogen yn ddiogel (fel nwy diwydiannol yn bennaf), sydd, ynghyd â phresenoldeb cryf olew a nwy, yn darparu sylfaen sgiliau craidd y gellir ei hadleoli tuag at weithgareddau hydrogen sy’n datblygu ar raddfa, gan roi mantais gystadleuol arall i’n rhanbarth yn yr economi hydrogen sy’n ehangu’n gyflym.

“Dull Cymru gyfan sy’n cysylltu adnoddau gwledig a morol â phoblogaethau trefol ac ardaloedd diwydiannol”

Er bod y defnydd o dechnolegau hydrogen yn y byd go iawn yn brin, mae llawer o waith parhaus yn archwilio rôl hydrogen o ran cyrraedd targed sero net Cymru ac ar astudiaethau dichonoldeb sy’n ceisio datblygu rhagor o dreialon a defnydd o ran technoleg. Nid yw astudiaethau dichonoldeb o’r fath wedi’u cyfyngu i Brifddinas-Ranbarth Caerdydd gyda gweithgareddau yng ngogledd, canolbarth, gorllewin a de Cymru i gyd wedi’u nodi am eu potensial uchel.  Felly, mae lle gwych i ddatblygu dull Cymru-gyfan sy’n cysylltu digonedd o adnoddau gwledig a morol Cymru â chymwysiadau hydrogen defnydd terfynol ar raddfa yn ei hardaloedd trefol o ran poblogaeth a diwydiant. Gall maint bach Cymru, rhwydweithiau seilwaith cryf a phorthladdoedd, cronfa sgiliau a marchnadoedd mewnol sydd ar gael yn rhwydd, ddarparu llwyfan ar gyfer defnyddio technolegau hydrogen a chelloedd tanwydd – ac yn y misoedd i ddod rydym yn edrych ymlaen at adrodd ar gynnydd prosiectau’r P-RC a rhaglenni ehangach a fydd yn dod â manteision rhanbarthol ac ledled Cymru gyfan.

Rhannu:

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Newyddion Cysylltiedig

Pan sicrhaodd Clwstwr Diwydiannol De Cymru (SWIC) £1.5 miliwn o gyllid i gefnogi datblygiad cynllun datgarboneiddio cynhwysfawr yn dechrau ym mis Chwefror eleni, cydnabuwyd bod yr ail allyrrwr diwydiannol mwyaf yn y DU (mae De Cymru yn rhyddhau'r hyn sy'n cyfateb i 16 miliwn tunnell o garbon deuocsid bob blwyddyn, drwy gynhyrchu diwydiannol ac ynni) yn cymryd camau difrifol ar y ffordd i ddod yn rhanbarth sero-net erbyn 2050.

Tanysgrifiad i'r cylchlythyr

Os hoffech dderbyn copïau o'n cylchlythyrau, cwblhewch y ffurflen gyda'ch manylion isod.

Mae’r wefan hon yn defnyddio cwcis er mwyn sicrhau ein bod yn rhoi’r profiad gorau ichi fel defnyddiwr. Os dewiswch barhau i ddefnyddio’r wefan hon, rydych yn cytuno i’n defnydd o gwcis.