Upgrade to ChromeUpgrade to FirefoxUpgrade to Internet ExplorerUpgrade to Safari

19.05.2020

Un o’n harfau cryfaf yn y frwydr yn erbyn yr haint Covid-19 yw’r gallu i brofi.  Mewn rhai gwledydd, y profion helaeth y maent yn eu gwneud sy’n cael y clod am eu cyfradd is o farwolaethau o’r clefyd, tra bod diffyg cynnal profion mewn gwledydd eraill yn cael y bai am gyfradd uwch o farwolaethau.

Ond fe allai hyd yn oed y gwledydd hynny lle mae cynnal profion wedi bod yn fwy helaeth fod wedi elwa o gynnal mwy o brofion.  Yn yr Almaen, er enghraifft, tra bod cynnal profion wedi bod yn fwy cyffredin nag mewn mannau eraill, mae wedi bod yn fratiog ac anwadal.   

Fel gyda llawer o bethau, nid y profion rhataf a hawsaf eu defnyddio o angenrheidrwydd yw’r profion gorau, tra bod y profion gwirioneddol dda yn ddrud ac yn mynd â llawer o amser, ac mae angen eu gwneud gan weithwyr proffesiynol hyfforddedig.  Felly, mae yna alw am brawf hawdd ei ddefnyddio a fforddiadwy sy’n dweud mwy wrthym nag y mae’r rhai rhatach cyfredol sydd ar gael yn ei wneud.

Mae gan y cwmni technegol meddygol a leolir yng Nghaerdydd, Bond Digital Health, ran fawr mewn datblygu union brawf o’r fath.  Sefydlwyd y cwmni yn 2016 gan Ian Bond, claf o arbenigwr â Sefydliad Prydeinig yr Ysgyfaint a ddioddefodd o COPD (clefyd rhwystrol cronig yr ysgyfaint).  Sefydlodd Ian y cwmni i greu ap hunan-reoli i gleifion fyddai’n ei helpu i gyfathrebu â’i feddygon ac i fonitro’i iechyd ei hun. 

Ymunodd y cyfarwyddwr masnachol, Phil Groom, â’r cwmni dair blynedd yn ôl o Astra Zeneca.  Yn o fuan wedyn, fe ddechreuodd Bond weithio â Mologic ar lwyfan rheoli cysylltedd a data ar gyfer prawf diagnostig llif ochrol ar gyfer COPD yr oedd Mologic yn ei ddatblygu.  Drwy’r gwaith hwn, fe gyfarfu Bond â chwmnïau eraill sy’n gweithio yn y maes llif ochrol, yn cynnwys y cwmni o Ganada, Sona Nanotech.  Mae Bond yn gweithio â Sona yn awr, a hynny ar brawf ar gyfer yr haint Covid-19.

Mae profion llif ochrol o’n hamgylch ym mhobman ac maent wedi’u defnyddio ers degawdau.  Mae’r prawf beichiogrwydd a ddefnyddir gan filiynau bob blwyddyn yn brawf llif ochrol.  Yn wreiddiol, roedd profion beichiogrwydd yn ddeuaidd, gan roi ateb syml o ‘Ie’ neu ‘Na’; ond fe all rhai modern roi mwy o wybodaeth, megis nifer yr wythnosau ers beichiogi.

Ar hyn o bryd, mae yna ddau brif fath o brawf a ddefnyddir ar gyfer yr haint coronafeirws.  Mae profion adwaith cadwynol polymerasau (PCR) yn ddrud, hyd at £300 yr un, ac mae angen eu dadansoddi mewn labordy, sy’n cymryd oriau lawer ac mae’n rhaid eu gwneud gan weithiwr proffesiynol hyfforddedig.  Eu mantais yw y gallant ddangos p’un a yw rhywun ar hyn o bryd yn gludwr yr haint coronafeirws byw.

Mae profion gwrthgorff cludadwy yn brofion llif ochrol.  Maent yn llawer rhatach, oddeutu £5-£10 yr un, fe ellir eu gwneud rywle ac maent yn rhoi canlyniad yn gyflym.  Ond maent ond yn datgelu p’un a yw rhywun wedi cael haint tebyg i’r ffliw yn ddiweddar ac maent ond yn rhoi ychydig o wybodaeth.  Yn ôl data diweddar o Wuhan, fe all rhai cleifion (efallai cynifer â 10%) brofi’n bositif hyd yn oed ar ôl triniaeth lwyddiannus, sy’n amlygu’r angen am well datrysiad.

Mae’r prawf antigen y mae Sona yn ei ddatblygu yn cyfuno’r gorau o’r ddau fath.  Fel prawf llif ochrol, mae’n rhad (llai na £50), yn gyflym ac yn hawdd ei ddefnyddio, ond yn wahanol i brofion gwrthgorff, fe all ddangos a yw rhywun yn gludwr yr haint coronafeirws byw mewn amser real, ar adeg y profi.  

Bydd Sona yn rhoi’r fersiwn sylfaenol ar gael yn gyflym i helpu llywodraethau i gynnal profion ar raddfa fawr.  Mae Bond Digital Health yn gweithio ar y cam nesaf, sef prawf a alluogir yn ddigidol, sydd wedi’i gysylltu â’r ‘cwmwl’ a’r we.  Bydd hyn yn galluogi gwyddonwyr i gasglu data ychwanegol am grwpiau gwaed, ethnigrwydd, oed, cyflyrau iechyd isorweddol, a lleoliad, gan fapio’r canlyniadau hynny ar unwaith yn erbyn canlyniadau’r prawf a rhannu’r data ag asiantaethau’r llywodraeth, Sefydliad Iechyd y Byd, ac eraill. 

“Fe gewch ganlyniadau amser real gyda data epidemiolegol priodol fydd yn hysbysu llywodraethau am bwy sydd mewn perygl, lle y maent, ac ar bwy y mae’r feirws; wedyn fe allant gynllunio a defnyddio’u hadnoddau lle mae’u hangen,” meddai Phil Groom.

“Mae diagnosteg wedi’i chysylltu â’r we sy’n rhoi canlyniadau amser real y mae modd eu rhannu, ac wedi’u mapio’n ddaearyddol, yn hanfodol.  Bydd llunwyr penderfyniadau’n gweithio mewn amgylchiadau anodd am y chwe mis nesaf, ond yn cynllunio ar gyfer y don nesaf o’r feirws yn yr hydref.”

Mae Bond wedi bod yn gweithio am ddwy flynedd a hanner ar ei lwyfan, o’r enw ‘Transform / Trawsnewid’, y mae Phil Groom yn ei ddisgrifio fel “y genhedlaeth nesaf o ddiagnosteg ddeallus”.  Roeddynt wedi bwriadu’i lansio yn y gynhadledd Llif Ochrol Datblygedig yn San Diego ym mis Hydref, ond maent yn rhoi’i ddatblygiad ar y trywydd cyflym i’w gael yn barod erbyn yr haf. 

Cyn i’r haint coronafeirws daro , roedd Bond yn datblygu ‘Transform / Trawsnewid’ i’w ddefnyddio â phrofion colera (y geri), malaria (y cryd) a HIV, ac ar gyfer cynnal profion milfeddygol, megis ar gyfer TB buchol.

“Mae ar bobl eisiau bod yn gallu gwneud profion diagnostig mewn 10 munud, mewn cae neu mewn maes parcio, ac mae arnynt eisiau’r canlyniadau yn syth o’r ddyfais i’r ap, i mewn i’r ‘cwmwl’ ac yn ôl i lawr i ddangosfwrdd gwe,” meddai Phil Groom.

“Roeddem yn datblygu’r llwyfan hwn ar gyfer pobl â biosynhwyryddion a thechnoleg wisgadwy (monitro glwcos, monitro afiechydon yr arennau) ond fe wnaethom benderfynu flwyddyn yn ôl ganolbwyntio’n gyfan gwbl ar lif ochrol.” 

Mae Bond wedi gallu trosglwyddo’i holl weithrediadau i weithio o bell ers i’r pandemig gyrraedd y Deyrnas Unedig.  Mae’n well gan y datblygwyr meddalwedd weithio o’u cartref y rhan fwyaf o’r adeg, fe eglurodd y rheolwr marchnata, Victoria Agova.

“Rydym wedi magu diwylliant o ymddiriedaeth sy’n ei gwneud hi’n haws cydweithredu a gweithio o gartref.  Mae yna ddealltwriaeth gyffredinol y gall pawb fod yn hyblyg, cyn belled ag y gallwn ddal i gynnal y drafodaeth, ac mae wedi bod yn gweithio lawn cystal os nad yn well ers inni fod yn gweithio o gartref,” meddai.

Daw diagnosteg ddeallus cenhedlaeth nesaf, megis ‘Transform / Trawsnewid’ gan Bond, ar gael i bawb o ganlyniad i dwf cyflym y diwydiant, gan wireddu breuddwyd sylfaenwyr y cwmni, meddai Phil Groom.

“Ein gweledigaeth ni yw democrateiddio diagnosteg fforddiadwy i bawb yn y man lle rhoddir gofal,” meddai.

“I wledydd sy’n datblygu, mae hyn yn fendith, oherwydd y bydd y llwyfan hwn yn barod ar gyfer eu profion malaria (y cryd), colera (y geri), ac Ebola, ac fe fydd yn democrateiddio’r lefel hon o gynnal profion yn wirioneddol ar gyfer y dyfodol.”

 

Digwyddiadau ar y gweillGolwg ar yr holl digwyddiadau

Cabinet Prifddinas Ranbarth Caerdydd

Lleoliad: Digital Meeting
Amser: 10:30yb - 12:30yp

Awdurdod Trafnidiaeth Prifddinas Ranbarth Caerdydd

Lleoliad: Digital Meeting
Amser: 10:00yb - 12:00yp

Ymgeisio

Mae Cronfa Buddsoddi Ehangach Bargen Ddinesig Prifddinas-Ranbarth Caerdydd yn awr yn agored i dderbyn ceisiadau. Os oes gennych brosiect sydd â’r potensial i gael effaith wir gadarnhaol ar yr economi rhanbarthol, mae arnom eisiau clywed gennych.

Sut mae gwneud cais